Spółdzielnie rolnicze, mleczarskie, ogrodniczo-pszczelarskie i wiejskie wykorzystały przyznane im pomocowe środki publiczne zgodnie z przeznaczeniem - kontrola przeprowadzona przez Najwyższą Izbę Kontroli wykazała, że tylko 1,8% wypłaconych pieniędzy zostało wydane nieprawidłowo.

Kontrola została podjęta na wniosek Sejmowej Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Jej celem było zbadanie i dokonanie oceny wydatkowania środków budżetowych i pomocowych na wybrane obszary działalności przez jednostki spółdzielcze w sektorze rolnictwa. Badaniami kontrolnymi objęto lata 2002, 2003 i I półrocze 2004 r. Kontrola objęła działalność 95 jednostek: 3 jednostki administracji rządowej (MRiRW i 2 agencje: ARiMR oraz ARR), 2 Centrale Banków współpracujących z ARiMR i 15 banków kredytujących nieruchmości oraz 75 jednostek banków spółdzielczych bez biku, które w kontrolowanym okresie skorzystały ze środków publicznych.

NIK pozytywnie oceniła działania Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz Agencji Rynku Rolnego na rzecz ustalania kierunków i zakresu pomocy ze środków publicznych, z uwzględnieniem jednostek spółdzielczych badanych branż. W wyniku tych działań, wymienione Agencje skierowały do badanych jednostek spółdzielczych środki publiczne w łącznej kwocie 217.290 tys. zł. W ocenie NIK, środki te zostały wykorzystane przez jednostki spółdzielcze, z nielicznymi wyjątkami, zgodnie z przeznaczeniem, a więc przyczyniły się do polepszenia ich sytuacji ekonomicznej i gospodarczej.

W wyniku kontroli, ujawniono nieprawidłowe wydatki ze środków publicznych na kwotę 3.838 tys. zł, które w stosunku do ogólnych wydatków tych środków stanowiły 1,8%. Większość ujawnionych nieprawidłowości polegała na wykorzystaniu przez jednostki spółdzielcze kredytów preferencyjnych niezgodne z umowami kredytowymi i biznesplanami oraz rozliczeniu kredytów na podstawie dokumentów, które nie dotyczyły okresu kredytowania, a w efekcie na skorzystaniu przez te jednostki z nienależnych dopłat do oprocentowania kredytów.

W ocenie NIK, główną przyczyną stwierdzonych nieprawidłowości był brak nadzoru i kontroli, zarówno ze strony ARiMR, jak i banków preferencyjnie kredytujących. Dotyczyło to w szczególności sposobu zawierania i realizacji umów kredytowych. Wykorzystanie środków publicznych przez jednostki spółdzielcze, nie było również przedmiotem lustracji wykonywanych przez Krajowe Związki Spółdzielcze-Związki Rewizyjne.

Zrealizowane przez ARiMR i ARR wydatki ze środków publicznych na rzecz jednostek spółdzielczych w stosunku do wydatków tych środków ogółem - stanowiły niewielki odsetek i były zróżnicowane w skali branż. W ich strukturze największy udział miały jednostki spółdzielczości mleczarskiej i rolniczej, natomiast udział minimalny - jednostki spółdzielczości ogrodniczo-pszczelarskiej oraz wiejskiej. Podstawowym czynnikiem ograniczającym korzystanie przez jednostki spółdzielcze ze środków publicznych, a zwłaszcza z dopłat do kredytów preferencyjnych, była słaba kondycja i niewielki potencjał majątkowy tych jednostek, a w efekcie brak zdolności kredytowej i prawnego zabezpieczenia spłaty kredytu, co uniemożliwiało podjęcie decyzji o udzieleniu dopłat przez ARiMR oraz udzieleniu kredytu przez bank. Przedstawione uchybienia i nieprawidłowości nie zmieniają pozytywnej oceny działań państwa w zakresie udzielania pomocy ze środków publicznych na rzecz jednostek spółdzielczych.